افزایش تقاضا برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی، زنجیره تأمین حافظه را با محدودیت جدی روبه‌رو کرده است؛ بحرانی که حالا اثر آن در افزایش قیمت کارت‌های گرافیک، کاهش موجودی بازار و گران‌شدن سایر تجهیزات الکترونیکی نیز دیده می‌شود. گزارش جدید Engadget نشان می‌دهد با وجود برنامه‌های توسعه ظرفیت تولید، نشانه روشنی از برطرف‌شدن سریع این کمبود وجود ندارد.
چرا کمبود حافظه به بحران بازار GPU تبدیل شده است؟
برخلاف تصور اولیه، ریشه بخش مهمی از کمبود GPU را باید در بازار حافظه جست‌وجو کرد. دیتاسنترهای هوش مصنوعی برای آموزش و اجرای مدل‌های بزرگ به حجم زیادی از حافظه با پهنای باند بالا یا HBM نیاز دارند. این حافظه امکان انتقال سریع داده میان پردازنده و حافظه را فراهم می‌کند و یکی از اجزای کلیدی شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی است.
مشکل اینجاست که تولید HBM و حافظه‌های متداول DRAM به بخشی از ظرفیت تولید مشترک وابسته است. با افزایش سفارش‌های دیتاسنتری، تولیدکنندگان حافظه بخشی از منابع خود را به محصولات پیشرفته‌تر و سودآورتر اختصاص داده‌اند. در نتیجه، ظرفیت در دسترس برای تولید حافظه‌های مورد استفاده در کامپیوترهای شخصی و محصولات مصرفی تحت فشار قرار گرفته است.
طبق گزارش Engadget، شرکت‌های Samsung، SK Hynix و Micron در مجموع حدود ۹۰ درصد تولید جهانی DRAM را در اختیار دارند. تمرکز بالای تولید در این سه شرکت باعث می‌شود تغییر اولویت تولید آن‌ها تأثیر گسترده‌ای بر بازار جهانی حافظه داشته باشد.
سهم دیتاسنترهای هوش مصنوعی از بازار حافظه چقدر است؟
مقیاس تقاضای دیتاسنترها یکی از دلایل اصلی نگرانی درباره ادامه کمبود است. بر اساس برآوردهای نقل‌شده در گزارش Engadget، دیتاسنترهای هوش مصنوعی ممکن است در سال ۲۰۲۶ حدود ۷۰ درصد از عرضه جهانی DRAM را مصرف کنند.
همچنین یک مقام اجرایی سامسونگ در گفت‌وگو با رویترز اعلام کرده است که سهم HBM از ظرفیت ویفر تولیدکنندگان DRAM می‌تواند در سال ۲۰۲۷ به حدود ۳۰ درصد برسد؛ در حالی که این سهم در حال حاضر نزدیک به ۲۰ درصد برآورد شده است. از آنجا که تولید HBM و DRAM استاندارد از ظرفیت تولید مشترکی استفاده می‌کند، افزایش سهم HBM می‌تواند عرضه حافظه‌های معمولی را محدودتر کند.
این روند نشان می‌دهد رشد زیرساخت‌های هوش مصنوعی تنها به افزایش تقاضا برای GPU های دیتاسنتری منجر نشده، بلکه بازار سایر قطعات وابسته به حافظه را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
افزایش قیمت حافظه چه اثری بر بازار کارت گرافیک دارد؟
وقتی ظرفیت تولید حافظه به سمت محصولات دیتاسنتری هدایت می‌شود، تولیدکنندگان تجهیزات مصرفی نیز برای تأمین قطعات با محدودیت و هزینه بیشتری مواجه می‌شوند. این فشار می‌تواند به افزایش قیمت کارت‌های گرافیک، کاهش موجودی برخی مدل‌ها و گران‌ترشدن سیستم‌های کامپیوتری منجر شود.
گزارش Engadget با اشاره به داده‌های بازار، از افزایش قابل توجه قیمت کارت‌های گرافیک مصرفی خبر می‌دهد. برای نمونه، قیمت GeForce RTX 5090 در برخی فهرست‌های فروش بازار آمریکا به حدود ۴٬۹۲۰ دلار رسیده است؛ رقمی که فاصله زیادی با قیمت پیشنهادی اولیه ۱٬۹۹۹ دلاری این کارت در زمان عرضه دارد.
این افزایش قیمت فقط به کارت‌های گرافیک محدود نیست. فشار بر بازار حافظه می‌تواند هزینه تولید لپ‌تاپ‌ها، کنسول‌های بازی و دیگر محصولات الکترونیکی را نیز افزایش دهد. به همین دلیل، بحران فعلی را نمی‌توان صرفاً یک مشکل مربوط به موجودی GPU دانست؛ این مسئله به یکی از چالش‌های گسترده زنجیره تأمین سخت‌افزار تبدیل شده است.
آیا کمبود GPU تا سال ۲۰۳۰ ادامه پیدا می‌کند؟
اظهارنظر مدیران صنعت حافظه نشان می‌دهد بازگشت سریع بازار به تعادل چندان محتمل نیست. مدیرعامل SK Hynix در ژوئیه ۲۰۲۶ به رویترز گفته بود که از نظر عرضه، سال ۲۰۲۷ می‌تواند دشوارترین سال تاریخ صنعت حافظه باشد. او همچنین پیش‌بینی کرده است که تقاضای مشتریان این شرکت حتی پس از سال ۲۰۳۰ نیز ممکن است از ظرفیت عرضه بیشتر بماند.
مدیرعامل Micron نیز در گزارش مالی اخیر این شرکت اعلام کرده است که شرایط عرضه و تقاضای حافظه در سال‌های مالی ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ محدودتر خواهد شد. این شرکت برای افزایش ظرفیت تولید برنامه‌هایی در دست اجرا دارد، اما اضافه‌شدن ظرفیت جدید به بازار و رسیدن آن به تولید مؤثر زمان‌بر است.
البته این اظهارنظرها به معنای قطعی‌بودن تداوم کمبود GPU تا سال ۲۰۳۰ نیست. وضعیت نهایی بازار به سرعت توسعه کارخانه‌ها، بازده خطوط تولید، میزان سرمایه‌گذاری شرکت‌های حافظه و روند رشد تقاضای هوش مصنوعی بستگی دارد.
جمع‌بندی: رقابت هوش مصنوعی و بازار مصرفی بر سر منابع تولید
رشد سریع دیتاسنترهای هوش مصنوعی، اولویت تولیدکنندگان حافظه را تغییر داده و ظرفیت بیشتری را به سمت HBM و محصولات موردنیاز زیرساخت‌های پردازشی سوق داده است. این تغییر در کنار محدودیت ظرفیت تولید، هزینه تأمین حافظه را افزایش داده و بازار GPUهای مصرفی و سایر تجهیزات الکترونیکی را نیز تحت فشار قرار داده است.
در کوتاه‌مدت، توسعه ظرفیت تولید و افزایش عرضه حافظه می‌تواند به کاهش این فشار کمک کند؛ اما با توجه به پیش‌بینی مدیران صنعت درباره محدودماندن عرضه در سال‌های آینده، بازار سخت‌افزار احتمالاً همچنان با نوسان قیمت و چالش تأمین قطعات روبه‌رو خواهد بود. همچنین در همین رابطه و برای آشنایی بیشتر، مطالعه مقاله سرور هوش مصنوعی چیست را پیشنهاد می‌کنیم.
